Londyn Fiszera (III): Imperium Matchama
Tomasz Fiszer

Odczytywanie architektonicznych zapożyczeń mogłoby potrwać jeszcze dłuższą chwilę, lecz niestety spieszyłem się by zająć miejsce na widowni, zanim rozpocznie się opera.

Zewnętrzny wygląd teatru okazał się jedynie skromną zapowiedzią karnawału, jaki odbywa się w jego wnętrzu. Z trzeciej kondygnacji balkonu, spod samej kopuły, oglądałem biało-złote, rokokowo- edwardiańskie wnętrze tortu. Rozpoczął się spektakl i – ku swojemu zaskoczeniu – stwierdziłem, że atonalna współczesna opera ‘The Bitter Tears of Petra von Kant’, której libretto powstało w oparciu o film Reinera Marii Fassbindera, ‘odnalazła’ się świetnie we wnętrzach przywodzących na myśl raczej ekstrawagancki eklektyczny kabaret niż siedzibę szacownej instytucji. Antrakt spędziłem na bezowocnym poszukiwaniu foyer (to dopiero musi być dekoracyjny spektakl!). W labiryncie schodów o nieznanej mi logice odkryłem klaustrofobiczną kawiarnię i hol, zaaranżowane współcześnie, w pozornie pozbawiony sensu sposób, a także barowe kontuary na tyłach dolnej widowni i balkonów.

Nieposkromiony eklektyzm, niezrozumiałe rozwiązania funkcjonalne i trudny repertuar teatru połączyły się we wrażenie tajemnicy, jaką przechowuje w sobie London Coliseum. Jaka to tajemnica? Kim był szalony cukiernik?

Frank Matcham profesji architekta uczył się praktykując w pracowniach architektonicznych XIX-wiecznej Anglii, a rzeczywisty egzamin ze znajomości rzemiosła przeszedł kontynuując, po śmierci swojego teścia, projekt i budowę teatru Elephant and Castle w Londynie. Zdolny samouk wżenił się w zamożną rodzinę, a następnie przejął architektoniczny biznes, co dopiero zapowiadało jego dalszą błyskotliwą karierę. Sukces teatru Elephant and Castle zaowocował licznymi zleceniami, dzięki którym biuro Matchama w ciągu kolejnych dwudziestu lat stało się najważniejszą w Wielkiej Brytanii pracownią projektującą budynki teatrów. Około setka nowo wybudowanych obiektów i ponad pięćdziesiąt przebudowanych składają się na imponujący dorobek architekta.

Przez kolegów architektów Matcham traktowany był z lekkim pobłażaniem, a jego pracownia szybko zyskała pogardliwy przydomek ‘komercyjnej fabryki teatrów’. Boom inwestycyjny w Wielkiej Brytanii na przełomie XIX i XX stulecia i rosnąca popularność Variete – miejsc niewyszukanej rozrywki dla niższych klas społeczeństwa, rzeczywiście wyzwolił wielką koniunkturę na budowę teatrów ‘dla ludu’. Ich specyfiką był czysto komercyjny charakter i brak stałego zespołu artystów. Frank Matcham stworzył większość obiektów z oplatającej Anglię początku XX wieku sieci teatrów Variete, w których dawały występy wędrowne trupy artystów. Dopiero pół wieku po śmierci projektanta, niesława, jaką okrył go za życia profil działalności, zaczęła ustępować uznaniu wobec jego dorobku na tyle, by w Wielkiej Brytanii możliwe stało się określenie go mianem architekta. Zaledwie dziesięć lat temu Frank Matcham został wpisany do ‘The Dictionary of National Biography’, gromadzącej biografie najwybitniejszych Brytyjczyków.