Jože Plečnik – architekt i wizjoner
Łukasz Galusek
W Galerii Międzynarodowego Centrum Kultury w Krakowie przy Rynku Głównym 25 do 25 lutego oglądać można pierwszą w Polsce tak obszerną prezentację twórczości wybitnego słoweńskiego architekta, urbanisty i dizajnera, nazywanego słowiańskim Gaudím. Jego znakomite realizacje zadecydowały o wyjątkowym pięknie i atmosferze trzech środkowoeuropejskich stolic: Lublany, Pragi i Wiednia.
Świat powtórnie odkrył Plečnika w 1986 roku, za sprawą głośnej retrospektywy zorganizowanej w paryskim Centre Pompidou. Wówczas to architekta okrzyknięto prekursorem postmodernizmu. Kolejne prezentacje już tylko potwierdziły pozycję artysty w gronie największych twórców XX wieku.
Inwencja i warsztat Jožego Plečnika nie mają sobie równych. Architekt był prawdziwym erudytą, czerpiącym inspiracje z najlepszych tradycji śródziemnomorskich i środkowoeuropejskich, a jednocześnie projektantem na wskroś nowoczesnym. Śmiałość wizji i maestria form niezależnie od skali realizacji ? czy były to monumentalne założenia architektoniczne, czy formy bardziej kameralne: wnętrza, meble lub wyroby rzemiosła artystycznego ? nie pozostawiają wątpliwości, iż mamy do czynienia z prawdziwymi arcydziełami.
cmentarz w Lublanie
Tworząc w Austro-Węgrzech, a później w Czechosłowacji i Jugosławii, architekt odcisnął wyraźne piętno na dwudziestowiecznej sztuce naszej części kontynentu. Jego wiedeńskie realizacje, takie jak Dom Zacherla czy kościół Świętego Ducha, weszły już do kanonu architektury nowoczesnej. Wielkie znaczenie miała także twórczość i działalność pedagogiczna Plečnika w Pradze i Lublanie. Architekt wywarł znaczący wpływ zarówno na czeski kubizm, jak i jugosłowiańską modernę. Bez precedensu jest również jego dorobek jako projektanta mebli, wyrobów rzemiosła artystycznego czy przedmiotów liturgicznych, należących do szczytowych osiągnięć środkowoeuropejskiej sztuki stosowanej ostatniego stulecia. Jego twórczość położyła podwaliny pod późniejsze sukcesy jugosłowiańskiego dizajnu i sławę Biennale Wzornictwa Przemysłowego w Lublanie.
Wystawa zapoznaje z etapami twórczości architekta i najsłynniejszymi dziełami. Licznym fotografiom, projektom i szkicom towarzyszą modele budowli oraz oryginalne wyroby rzemiosła artystycznego: meble, kielichy, monstrancje.
Dom Zacherla w Wiedniu
Ekspozycja stała się okazją do wydania bogato ilustrowanego albumu (352 stron i ponad 550 fotografii) ? pozycji obowiązkowej dla każdego architekta i dizajnera! Wiedeń, Praga, Lublana to tytuły poszczególnych rozdziałów książki a zarazem trzy etapy drogi twórczej artysty. Ostatnia część poświęcona jest dziełom sakralnym architekta tworzącym odrębny, oryginalny rozdział jego twórczości.
Album zawiera eseje wybitnych znawców twórczości Plečnika i architektury środkowoeuropejskiej: Petra Krečiča (Lublana), Jacka Purchli (Kraków) i Friedricha Achleitnera (Wiedeń) oraz obszerne omówienie twórczości architekta, pióra Łukasza Galuska i Moniki Rydiger. Całość uzupełniają wyjątkowej urody zdjęcia Damjana Prelovška i Pawła Mazura oraz reprodukcje szkiców, rysunków i projektów pochodzące z Muzeum Architektury w Lublanie. Książka została wydana w wersji polsko-angielskiej.
